​អ្នកនិពន្ធវ័យក្មេង

ប៉ុន្មាន ថ្ងៃ កន្លង មក នេះ ខ្ញុំ សង្កេត ឃើញ ថា មាន ការ ប្រ កែ កសម្តីគ្នា យ៉ាង តឹង សរសៃ ក ក្នុង ពិភព word​press ព្រោះ តែ រឿង ប្រាសាទ ព្រះ វិហារ ។ ដូច្នេះ ដើម្បី បន្ធូរ បរិយាកាស ឲ្យ ត្រឡប់ មក ភាព ល្អ ប្រសើរ ឡើង វិញ ខ្ញុំ សូម អញ្ជើញ មិត្ត ៗ ទាំង អស់ នាំ គ្នា បំ បែរ អារម្មណ៍ មក ស្តាប់ និង ទស្សនា បទ ចម្រៀង ដ៏ ពិរោះ និង ល្បីល្បាញ ប្រចាំ ប្រទេស ឡាវ វិញ ម្តង ។

ចំ ពោះ អត្ថន័យ និង ខ្លឹមសារ យ៉ាង ណា នោះ លោក អ្នក អាច អាន ទំនុក ច្រៀង ប្រែ ជា ភាសា អង់គ្លេស នៅ ខាង ក្រោម បាន៖

ចម្ប៉ាមឿងលាវ

Oh! My dear Champa, When I enjoy with you.

I thought to many thousand ways to please in heart.

I love your scented perfume.

You are grown in the garden that my father planted along time ago.

When I am sad you help me to reduce the sadness.

Oh, My dear Champa you are born with me since I am young.

You branches are important, linking with my heart.

The love that I am pleased to take care of you.

When I am sad I smell your scented perfume.

When I smell you, I fell that I meet my old departed fancy.

You are the fine looking since the early time.

Oh, My dear Champa the flower of my love.

Oh, My dear Champa, you are the flower of Laos.

You are beautiful like the stars, to please Lao people.

You are growing in the LaneXang territories.

When leaving from my native land, I have you as the friend for my life.

ប្រាសាទ​ព្រះ​វិហារ​ជា​បូជនីយ​ដ្ឋាន​ដ៏​វិចិត្រ​មួយ​ ដែល​ស្ថិត​នៅ​យ៉ាង​ខ្ពស់ត្រដែត​លើ​ខ្ពង់​រាប​ស្មើ នៃ​ភ្នំ​ដង​រែក​ក្នុង​ខេត្ត​ព្រះ​វិហារ។​ប្រាសាទ​ព្រះ​វិហារ​បាន​សាង​ឡើង​ដំ​បូង​បង្អស់​ដោយ​ ព្រះ​បាទ​យសោវរ្ម័ន​ក្នុង​ចុង​សតវត្ស​ទី​៩។ លក្ខណៈ​គ្រប់​បែប​នៃ​ប្រាសាទ​នេះ​ តាំង​ពី​ទម្រង់​ផែន​ការ​ របៀប​សំណង់​​ ឬ​ក្បូរ​ក្បាច់​រចនា​ផ្សេងៗ​ ជា​របស់​សិល្បៈ​ខ្មែរ​សុទ្ធ​សាធ​ សូម្បី​នៅ​តាម​សិលាចារឹក​ក៏​ឃើញ​តែ​អក្សរ​ខ្មែរ​ និង​សំស្ក្រឹត​ប៉ុណ្ណោះ។ ភស្តុតាង​ទាំង​នេះ បាន​បញ្ជាក់​យ៉ាង​ប្រត្យក្សថា «ប្រាសាទ​ព្រះ​វិហារ​ជា​របស់​ខ្មែរ ពិត​​​ប្រាកដ» ។

សម័យ​អាណា​និគម​បារាំង ប្រាសាព្រះវិហារ​បានធ្លាក់​ក្រោមការ​ត្រួតត្រា​ របស់​​ប្រទេស​សៀម​ទៅ​វិញ រហូ​ត​​ខ្មែរ​​​​យើង​បាន ឯករាជ្យ​ហើយ ក៏នៅ​តែ​ពុំ​ទាន់​មកឲ្យវិញដែរ។​ ជាងនេះ​ទៅទៀតសៀមបានប្រើឧបាយមិច្ឆាចារ​ រំលោភបំពានដោយ​ប្រកាន់​ថាជារបស់ខ្លួន។ ទើបតែ​ក្នុង​ឆ្នាំ១៩៦២ដោយមានតុលាការអន្តរជាតិវិនិច្ឆ័យជា​ឯកច្ឆន្ទថា «ប្រាសាទ ព្រះវិហារ ជារបស់ ខ្មែរ»។

ដំណឹងដ៏សែនរីករាយនេះ បានធ្វើឲ្យខ្មែរទាំងអស់​ក្រោកឡើង ស្រែកជ័យ​ឃោសអបអរសាទរទទួល​ប្រាសាទ​នេះ​ ដែល បាន វិល​​ត្រលប់​មក​ជា​សម្បត្តិរបស់​ខ្មែរ​ដូចដើម​វិញ។ ដើម្បីជាសក្ខីភាព សម្តេច​ព្រះ​ប្រមុខរដ្ឋ ទ្រង់​យាង​ទៅធ្វើទស្សនកិច្ចជា​ផ្លូវការ​នៅ​​ប្រាសាទ​ព្រះវិហារ​ ជា​និមិត្តរូប​នៃមរតក​ជាតិ​ខ្មែរ នៅថ្ងៃ​ទី៥ ខែមករា ឆ្នាំ​១៩៦៣។

អក្សរថៃត្រូវបានលុបចោល(វាត្រូវតែចឹង )

ថ្ងៃ​ទី១៦ មករា ឆ្នាំ២០០៣ មានព្រឹត្តិ​ការណ៍សំខាន់​មួយគឺ ការរឹតចំណង​សម្ព័ន្ធមេត្រីភាព រវាង​រាជធានីភ្នំពេញ​ជាមួយ​ខេត្ត​ព្រះវិហារ។ អ្នក​ផ្តួច​ផ្តើម​និង​ដោះស្រាយ​នូវ​បញ្ហានេះ​គឺ ឯកឧត្តម ជា សុផារ៉ា ប្រតិភូរាជ​រដ្ឋាភិបាល ទទួល​បន្ទុក​រាជធានី​ភ្នំពេញ​​​ ដោយ​មានការអនុញ្ញាត​ពីសម្តេចនាយក​រដ្ឋមន្ត្រី ហ៊ុន សែនផង។ គោលការណ៍​សំខាន់​គឺអភិវឌ្ឍ​តំបន់​ប្រាសាទ​ព្រះវិហារ​​ ក៏ដូចជា​ខេត្តព្រះវិហារ​ឲ្យ​ក្លាយ​ជា​ តំបន់ទេសចរណ៍​ជាតិ និង​អន្តរជាតិ រួម​ទាំង​ដោះស្រាយ​ដោយ​ការ​ឧបត្ថម្ភ​គ្រប់​រូប​ភាព​ ទាំង​ស្មារតី​និង​សំភារៈដល់​រាស្ត្រ​តំបន់នោះ។

តែ​គួរ​​ឲ្យ​សោក​ស្តាយ ក្រោយ​កុបកម្ម​ដុត​ស្ថានទូត​ថៃនាថ្ងៃ​ទី២៩ មករា ២០០៣ បានធ្វើឲ្យ​ឯកឧត្តមជា សុផារ៉ា ត្រូវ​គេ​ដក​ចេញ​ពីតំណែង ហើយគម្រោង​អភិវឌ្ឍតំបន់ព្រះវិហារ​ ក៏​ត្រូវ​បានបញ្ចប់​តាំង​ពីពេលនោះ​មក។

អ្នកទាំងអស់គ្នាមានធ្លាប់ឆ្ងល់ដូចខ្ញុំទេថា ពាក្យ «ទន្លេសាប» នេះមានកំនើត ដូចម្តេច? ហើយជា ពាក្យ​របស់ ភាសា​ណា​ឲ្យ ប្រាកដ?

ចាប់តាំង ពីខ្ញុំ បាន រៀ នភាសាថៃនិង ភាសាឡាវមក ហើយ​​ពេល​អាន ឯកសារ​នានា​ប៉ះ​លើ ពាក្យ «ទន្លេ សាប» (ថៈល៉េ សាប) ខ្ញុំក៏ចាប់ ផ្តើម ឆ្ងល់ភ្លាម តើពាក្យ នេះ ជា ពាក្យ ខ្មែរ, ថៃ ឬឡាវ? ហើយ ហេតុ ដូចម្តេច បាន​ជា​ភាសា​នានា (ក្រៅ​ពី​ភាសា​ទាំង​បី) គេប្រើពាក្យ នេះ ដែរ? ឬពាក្យ នេះ មានកំណើត ចេញពីប្រទេសណាមួយ​ ក្នុង ចំនោម​ទាំង៣ប្រទេសនេះ?

សម្រាប់ ពេល នេះ ចម្ងល់ ខាងលើ បាន ស្រាយ ចេញខ្លះៗហើយ… គឺនៅពេលខ្ញុំបានជួប សម្តេចព្រះសង្ឃរាជ ជួនណាត។ តាម វចនានុក្រម​ខ្មែរ​របស់ សម្តេច ព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត ត្រង់ទំព័រ ទី​៤០៩ បាន​ពន្យល់ ថា៖

ទន្លេសាប ន. ឈ្មោះបឹងធំសម្បើមសន្លឹមបាត់ត្រើយ ស្រដៀង​សមុទ្រ តែមាន​ទឹកសាប។ ក្នុង កម្ពុរដ្ឋ យើង មាន​​ទន្លេ​​សាប មួយ នៅ ខាង ទិស ពាយព្យក្រុង ភ្នំពេញ ជា ទីសម្បូរ មច្ឆជាតិបំផុត ជាង បឹង ជាង ទន្លេ ឯទៀត ក្នុង លោក ។ បើ ស្រាវ ជ្រាវ រក ដើម កំណើត ពាក្យ «ទន្លេ សាប» នេះ គួរ យល់ ថា សៀម ហៅ សមុទ្រ ថា ទះលេ(អ.ថ. ថៈល៉េ), សាប ខ្មែរ ថា «មិនប្រៃ», សៀមថា ចឺត(អ.ថ. ជឺត«មិន ប្រៃ»​, គួរ តែ សៀម ហៅ បឹង ធំស្រដៀង នឹង សមុទ្រ នេះ ថា ទះលេចឺត (ថៈ ល៉េជឺត)​=​«សមុទ្រ​​សាប», មិនដូច្នោះ ទៅ ជា ទះលេសាប, ទះលេជាពាក្យ សៀម, សាប ជា ពាក្យ ខ្មែរ, សៀម ថា ទះលេ «សមុទ្រ», ខ្មែរ ថា ទន្លេ «មហានទី», ទន្លេ សាប ថា«ទន្លេមិនប្រៃ» គឺទន្លេ មានទឹកសាប, តើមាន ទន្លេ ប្រៃ នៅ ឯណា ដែរ ឬទេ? គ្មានទេ, បើគ្មាន ទន្លេ ប្រៃ ទេ ម៉េច ក៏មាន ទន្លេ សាប? បើ ខ្មែរ ហៅ បឹង ធំ នោះ ថា សមុទ្រ សាប, សៀម ថា ទះ លេ ចឺត យ៉ាង នេះ វិញ ទើប សម។ ប៉ុន្តែ យើង កែ ពាក្យ នេះ ឲ្យ ទៅជា សមុទ្រ សាប ឬ ទះលេចឺត វិញ ពុំ កើត ទេ ព្រោះ ពាក្យ ថា ទន្លេ សាប នេះ មាន ចុះ ក្នុង ផែន ទី លោក រួច ទៅ ហើយ , ក្នុង សាកល លោក គេ ស្គាល់ ថា ទន្លេសាប ឬ ទះលេ សាប អស់ ទៅ ហើយ, ត្រូវ តែ ទុក ឲ្យ នៅ ដូចដដែល ពុំគួរ កែឡើយ។

ប្រទេសកម្ពុជា​ ជា​ប្រ​ទេសមួយ​ដែល​គោរព​ព្រះ​ពុទ្ធសាសនា​ដ៏​ម៉ឺង​ម៉ាត់​តាំង​ពី​បុរាណ​កាល​មក​ ដូច​ប្រទេស​នា​នា​លើ​ពិភព​លោក​។ នៅ​លើ​ទំព័រ​ឯក​សារ​ផ្សេងៗជា​ពិសេស​ឯកសារ​ព្រះ​រាជ​ពង្សាវតា​ខ្មែរ​ ឯកសារ​ប្រវត្តិ​សាស្រ្ត​ខ្មែរ សាស្ត្រា​ស្លឹក​រឹត​និង​ក្រាំង​បុរាណ​ជា​ដើម​។ គេ​តែង​សង្កេត​ឃើញ​កាល​បរិច្ឆេទ​ដោយ​កំណត់​យក​ព្រះ​ពុទ្ធ​សាស​នា​ជា​គោល​។

តើ​ព្រះ​ពុទ្ធ​សករាជ​បាន​សេច​ក្តី​យ៉ាង​ណា​ដែរ​?

ពុទ្ធ​សករាជ​ជាចំនួន​ថ្ងៃ​ខែ​ឆ្នាំរាប់​តាំង​ពី​ក្រោយ​​ថ្ងៃ​ដែលព្រះពុទ្ធ ទ្រង់​ចូល​បរិនិព្វាន​ទៅ​បាន​មួយ​ថ្ងៃ​រៀង​មក។ ព្រះ​សក្ស​មុនី​គោតម ទ្រង់​ចូល​បរិនិព្វាន​នៅ​ថ្ងៃ​អង្គារ ​ទី​១៥​កើត​ ខែ​ពិសាខ​ ឆ្នាំម្សាញ់ ដូច្នេះ​គេ​រាប់​ពី​ត្រឹម​ថ្ងៃ​ទី១​រោច ខែ​ពិសាខ នោះ​មក​ ជា​ពុទ្ធសករាជ។

មុន​ឆ្នាំ១៩៦៨ គឺ​ចាប់​ពី​ឆ្នាំ​១៩៦៧​ថយ​ក្រោយ​​ ខ្មែរ​យើង​ប្រើ​ពុទ្ធ​សករាជ​ពេញ​ ដូច​សៀម​ដែរ​។​ លុះ​ក្រោយ​ពី អនុ​សំ​វច្ចរ មហា​សន្និ​បាត​ នៃ​មន្ត្រី​សង្ឃ​លើក​ទី​២៤ ដែល​ចាប់​ផ្តើម​ធ្វើ ពីថ្ងៃទី​២៧​ខែ​មករាឆ្នាំ​១៩៦៨មក ខ្មែរ​យើង​បាន​កែ​ប្រែ​ការ​ប្រើ​ពុទ្ធ​សករាជ​ជា​អតីត​ មក​ប្រើ​ពុទ្ធ​សករាជ​បច្ចុប្បន្ន​វិញ​។​ រឿង​នេះ​ធ្វើ​ឲ្យ​មាន​បញ្ហា​ចោទ​ឡើង​ថាៈ

ហេតុ​អ្វី​បាន​ជា​ខ្មែរ​ប្រើ​ពុទ្ធ​សករាជ​ខុស​ពី​សៀម​?

យើង​អាច​ឆ្លើយ​យ៉ាង​ខ្លី​ថា ដោយ​ខ្មែរ​យើង​ប្រើ​ពុទ្ធ​សករាជ​បច្ចុ​ប្បន្ន ឯសៀម​ប្រើ​ពុទ្ធសករាជ​អតីត​។

ដើម្បី​ឲ្យ​យល់​កាន់​តែ​ច្បាស់​ អំពីពុទ្ធ​សករាជ​ ខ្ញុំ​សូម​ជម្រាបថា​ ពុទ្ធ​សករាជ​មាន​៣យ៉ាង​ ៖

១.​​ ពុទ្ធ​សករាជ​អតីត​ គឺ​ពុទ្ធ​សករាជ​ដែល​កន្លង​មកហើយ ពេញ​ទាំង​ថ្ងៃ​ ខែ​ ឆ្នាំឥត​មាន​ខ្វះ។

២. ពុទ្ធ​សករាជ​បច្ចុប្បន្ន​ គឺ​ពុទ្ធ​សករាជ​បច្ចុប្បន្ន​សុទ្ធ​សាធ ដែល​​កំពុង​ស្ថិត​នៅ​ក្នុង​ថ្ងៃ​ខែ​ឆ្នាំ​ ដែល​មិន​ទាន់​មក​ដល់​។

៣. ពុទ្ធសករាជ​អនាគត គឺ​ពុទ្ធ​សករាជ​ដែល​ពេញ​ទាំង​ថ្ងៃ ខែ​ ឆ្នាំ​ តែ​មិនទាន់​មក​ដល់​។

ដើម្បី​​បង្ហាញ​ឲ្យ​កាន់​តេ​ច្បាស់ថែម​ទៀត ខ្ញុំ​សូម​លើក​ឧទាហរណ៍ដូច​ខាង​ក្រោម​នេះ

ឧទាហរណ៍ៈ

ថ្ងៃ​ពុធ​ ៣រោច​ ខែ​មិគសិរ ឆ្នាំ​វក ឆស័ក ពុទ្ធ​សករាជ ២៥៤៨ ដូច្នេះ​យើង​អាច​បកស្រាយ​ថាៈ

អតីត​កាល

- ព្រះ​ពុទ្ធ​សាសនាកន្លង​ទៅ​ហើយ​២៥៤៧ព្រះវស្សា

- ខែ​កន្លង​ទៅ​ហើយបាន​៨​ខែ (ពីខែ​ពិសាខ ដល់ មិគសិរ)

- ថ្ងៃ​កន្លង​ទៅ​ហើយ​បាន​២ថ្ងៃ​ (គឺ​១រោច និង​២រោច)

បច្ចុប្បន្ន​កាល

ថ្ងៃ​៣រោច​ខែ​មិគសិរ​ឆ្នាំ​វក​ ឆស័ក​ ពុទ្ធ​សករាជ ២៥៤៨, ថ្ងៃ​ខែ​ឆ្នាំនេះ​ លោក​កំណត់​ទុក​ជា​បច្ចុប្បន្ន​វារៈ។

អនាគតកាល

អនាគតកាល​របស់​ព្រះ​ពុទ្ធ​សាសនា ឬ​ព្រះ​ពុទ្ធ​សាសន​កាល ដែល​នៅ​សល់​ខាង​មុខ​ទៀត​គឺ

- ឆ្នាំ​នៅ​សល់​ ២៤៥២ ព្រះវស្សា(៥០០០-២៥៤៨)

- ខែ​នៅ​សល់​៤​ខែ (​បុស្ស មាឃ​ ផល្គុណ ចេត្រ)

- ថ្ងៃ​នៅ​សល់​ ២៦ថ្ងៃ

បើ​បូក​រួម​សិរីទាំង​បីកាល គឺ​អតីត​ បច្ចុប្បន្ន និង​អនាគត ប្រមូល​បញ្ចូល​គ្នា​មក​ត្រូវ​ជា ព្រះ​ពុទ្ធសាសនា គ្រប់៥០០០ព្រះ​វស្សាដោយ​បរិបូណ៌។

សូម​ពិនិត្យ​មើល​តារាង​បូក​ពុទ្ធ​សករាជៈ

ម្យ៉ា​ងទៀត​បើ​តាម​ព័ត៌​មាន​ ដែល​បាន​ទទួល​ពីព្រះតេជគុណ​ភាសាសិរី​វិជ្ជា ឃី សុវណ្ណ​រតនា សាស្ត្រាចារ្យ​អនុ​បណ្ឌិតទស្សនវិជ្ជា ដែល​លោក បាន​និមន្ត​មក​ពី​សិក្សា នៅ​ប្រទេស​សេរី​លង្កា ក៏​គេ​ប្រើ​ពុទ្ធ​សករាជ​បច្ចុប្បន្ន​ ដូច​ខ្មែរ​យើង​ដែរ។

សូម​រង់​ចាំ​អាន​និង​ទស្សនាទិដ្ឋភាពទូទៅក្នុង​ពិធីបុណ្យ​ចូលឆ្នាំ​ខ្មែរនៅសបប.ឡាវ

អប្សរាគឺជាបេះដូងនៃសិល្បៈវប្បធម៌ខ្មែរ តែសម្រាប់ខ្មែរភាគច្រើន

មិនសូវជាចាប់អារម្មណ៍នឹងអ្វីដែលជារបស់ខ្លួននិងនៅជិតខ្លួនទេ

ហើយបើមានគេ(បរទេស)សួរថាតើអប្សរាមានកំណើតមកពីណា?

គេប្រហែលជាត្រូវគ្រវីក្បាលជំនួសការឆ្លើយតបហើយ។ខ្ញុំមិនដឹង

ថាមានខ្មែរប៉ុន្មាននាក់ដែលដឹងថាអប្សរាមានកំណើតមកពីណានោះ

ទេ ដូចនេះសម្រាប់អ្នកមិនដឹង សូមទទួលចាំទុកផង ព្រោះវាជាអត្ត

សញ្ញាណជាតិវប្បធម៌របស់ជាតិយើង។អប្សរាមានកំណើតពី…

សូមចុចនៅទីនេះដើម្បីអានបន្ត!